जगदीश चंद्र बोस एक प्रसिद्ध भारतीय शास्त्रज्ञ होते. ज्यांनी भौतिकशास्त्र, जीवशास्त्र, वनस्पतीशास्त्र, आणि पुरातत्व शास्त्राचे सखोलपणे संपूर्ण ज्ञान प्राप्त केले होते. मायक्रोवेव्ह लहरींच्या ऑप्टिक्स वर काम करणारे, जगदीश चंद्र बोस हे सर्वप्रथम शास्त्रज्ञ होते. बोस यांनी वनस्पती शास्त्रमध्ये अनेक महत्त्वाचे शोध लावून, वनस्पती शास्त्रज्ञांमध्ये प्रगती केली.
बोस यांना भारतामधील सर्वप्रथम “वैज्ञानिक संशोधक” म्हणून संबोधले जाते. अमेरिकन पेटंट मिळवणारे बोस हे भारतामध्ये पहिले वहिले शास्त्रज्ञ होते. जगदीश चंद्र बोस यांना “रेडिओ विज्ञानाचे जनक” सुद्धा मानले जाते.
बोस यांनी विज्ञान कथा देखील लिहिल्या आणि त्यांना “बंगाली विज्ञान कथा साहित्याचे जनक” सुद्धा संबोधले जाते. त्यांनी केलेल्या या महान कार्यासाठी त्यांनी कधीही नोबेल पुरस्कार जिंकला नाही, त्यांच्या जागी मार्किंनी यांना १९०९ मध्ये भारत सरकारने नोबेल पारितोषिक देऊन सन्मानित केले.
आजच्या लेखाद्वारे आम्ही आपणास या महान भारतीय शास्त्रज्ञाबद्दल माहिती दिली आहे. संपूर्ण माहिती जाणून घेण्यासाठी हा लेख शेवट पर्यंत सविस्तर वाचा.
जगदीश चंद्र बोस माहिती मराठी | Jagdish Chandra Bose Information In Marathi
पूर्ण नाव | जगदीशचंद्र बोस |
जन्मतारीख | ३० नोव्हेंबर १८५८ |
जन्मठिकाण | मैमनसिंग, बंगाल |
आईचे नाव | भामा सुंदरी बोस |
वडिलांचे नाव | भगवान चंद्र बोस |
प्रसिद्धी | महान संशोधक, वनस्पती शास्त्रज्ञ, भौतिक शास्त्रज्ञ |
शोध | रेडिओ कम्युनिकेशनचे जनक, विद्युतशक्तीवरील संशोधन, धातूचा थकवा आणि पेशींच्या प्रतिसादाचा अभ्यास, वनस्पती शास्त्रातील संशोधन |
शिक्षण | पदवी |
पत्नीचे नाव | आबाला |
मृत्यू | २३ नोव्हेंबर १९३७ |
मृत्यू ठिकाण | गिरीहीड, बंगाल प्रेसिडेन्सी |
कोण होते जगदीश चंद्र बोस ?
- बोस हे “जे.सी.बोस” म्हणून देखील ओळखले जातात. या आधुनिक भारतामध्ये विज्ञानाच्या इतिहासात बोस यांचे अग्रगण्य स्थान आहे. बोस हे भारतामधील पहिले आधुनिक शास्त्रज्ञ म्हणून संबोधले जातात, हे जरी खरे असले तरी, आधुनिक भारतीय विज्ञानाचे बोस हे एकमेव रचते नव्हते. प्रफुल्ल चन्द्र राय – “ज्यांनी इंडियन स्कूल ऑफ केमिस्ट्री आणि रसायनिक उद्योगांची स्थापना केली”. त्याचप्रमाणे श्रीनिवास रामानुजन – “हे एक महान गणितज्ञ, भारतीय विज्ञानाच्या आधुनिक इतिहासात तेवढेच प्रसिद्ध आहे.
![Jagdish Chandra Bose Information In Marathi](https://marathizatka.com/wp-content/uploads/2023/10/Jagdish-Chandra-Bose-Information-In-Marathi-1024x538.jpg)
- बोस हे पहिले भारतीय होते, ज्यांना इंग्रजांच्या पवित्र मंदिरात पाश्चात्य विज्ञानात व्याप्ती म्हणून प्रवेश मिळाला होता. जानेवारी १८८७ च्या दरम्याने जगदीश चंद्र बोस यांनी रॉयल इन्स्टिट्यूशन लंडन या ठिकाणी शुक्रवारी संध्याकाळच्या वेळी व्याख्यान दिले. जे त्यावेळी साठी नवीन शोधांच्या घोषणेसाठी अत्यंत प्रतिष्ठित आणि दृश्यमान व्यासपीठ म्हणून उल्लेख केला जातो. या रॉयल इन्स्टिट्यूशन मध्ये व्याख्यानाच्या वेळी जगदीश चंद्र यांनी रेडिओ लहरींची निर्मिती आणि त्या शोधण्याच्या विविध पद्धती लोकांसमोर दाखवल्या.
- प्रसिद्ध शास्त्रज्ञ जगदीश यांनी भारतामध्ये प्रथम भौतिकशास्त्रात व त्यानंतर शरीर विज्ञान यामध्ये पथदर्शक शोध लावले. १८८८ च्या दरम्याने हेनरिक रुडॉल्फ हट्स यांनी ६० cm तरंग लांबीच्या श्रेणीमध्ये विद्युत चुंबकीय लहरी निर्माण आणि प्रसारित करून दाखवल्या असे करतेवेळी जेम्स क्लर्क मॅक्सवेल च्या इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक सिद्धांताची चाचणी सुद्धा त्यावेळी करण्यात आले. मिलिमीटर लांबीच्या रेडिओ लहरी निर्माण करणारे व त्यांच्या विविध गुणधर्मांचा अभ्यास करणारे जगदीश चंद्र बोस हे भारताचे पहिले शास्त्रज्ञ म्हणून ओळखले जातात. जगदीश चंद्र बोस यांनी ड्रीम २०४७ CYS इलेक्ट्रॉनिक लहरीच्या प्रसारणाची व रिसेप्शनची पद्धत देखील सगळ्यांसमोर मांडली.
- सजीव व निर्जीव यांच्यामधील संबंध आणि उत्तेजकांना वनस्पतींच्या प्रतिसादाबद्दल जगदीश चंद्र यांचे सिद्धांत त्यांच्या जिवंतपणात गांभीर्याने घेतले गेले नाही, आणि त्यांच्या काही कल्पना आज सुद्धा रहस्यमही आहेत.
जगदीश चंद्र बोस आणि रवींद्रनाथ टागोर
जगदीश यांचे रवींद्रनाथ टागोर हे अगदी जवळचे मित्र अतिशय खडतर काळामध्ये सुद्धा रवींद्रनाथ टागोर यांच्याकडून बोस यांना प्रचंड भावनिक मदत मिळाली.
वैज्ञानिक शोध गांभीर्याने हाती घेण्यापूर्वी, बोस यांनी पूर्ण आकाराच्या कॅमेराने सुसज्ज असणाऱ्या नयनरम्य ऐतिहासिक स्थळांचा प्रवास व त्याचे चित्रीकरण करण्याचा प्रयत्न केला. त्यांनी त्यांना मिळालेले त्याद्वारे अनुभव सुंदर बंगाली गद्यात नोंदवले आहेत.
ही त्यांची इतर साहित्यिक भाषणे आणि लेखनासह अभियुक्त नावाच्या पुस्तकांमध्ये बोस यांनी प्रकाशित केली आहे.
नक्की वाचा 👉👉 डॉ. विक्रम साराभाई संपूर्ण माहिती
जगदीश चंद्र बोस यांचा जन्म व बालपण
दिनांक ३० नोव्हेंबर १८५८ रोजी भारतातील, बंगाल मधील मैमनसिंग या ठिकाणी जगदीश यांचा जन्म झाला. जगदीश यांचा जन्म त्यावर्षी झाला, ज्यावर्षी भारत हा ब्रिटिश प्रशासनाखाली होता. ईस्ट इंडिया कंपनी १७५७ पासून भारतावर राज्य करत होती.
![Jagdish Chandra Bose](https://marathizatka.com/wp-content/uploads/2023/10/Jagdish-Chandra-Bose-Information-In-Marathia-1024x538.jpg)
लॉर्ड कॅनिंग यांना व्हाईसरॉय घोषित करण्यात आले होते. गव्हर्नर जनरल हे ईस्ट इंडिया कंपनीचे मुख्य सरकार होते. १७७२ पासून वॉल हेस्टिंग ईस्ट इंडिया कंपनीचा पदभार स्वीकारला होता. जगदीश चंद्र बोस यांचे वडिलोपार्जित घर बांगलादेशची सध्याची राजधानी ढाकापासून थोड्या अंतरावर असलेल्या विक्रमपूर मधील राशीवाल नावाच्या गावामध्ये होते.
जगदीश यांचे वडील भगवान चंद्र बोस हे ब्रिटिश भारत सरकारमध्ये विविध कार्यकर्त्यांनी न्यायिक पदावर कामाला होते. बोस यांचा जन्म भगवान चंद्र हरितपुरचे डेप्युटी मॅजेस्टेट होते त्यावेळी झाले.
नक्की वाचा 👉👉अण्णाभाऊ साठे माहिती मराठी
जगदीश चंद्र बोस यांचे कुटुंब, शिक्षण, प्रारंभिक जीवन
बोस यांनी फरितपूर वर्धमान सह विविध ठिकाणी उपदंडाधिकारी आणि सहायक आयुक्त म्हणून सुद्धा काम केले. जगदीश चंद्र यांचे बालपण हे फरिदपुर मध्येच गेले.जगदीश चंद्र बोस यांनी त्यांचे प्राथमिक शिक्षण त्यांच्या गावातील शाळेमध्ये पूर्ण केले.
जगदीश चंद्र यांच्या वडिलांची अशी इच्छा होती की, त्यांच्या मुलाने इंग्रजी शिकण्यापूर्वी स्वतःची मातृभाषा शिकावी. त्यांच्या गावामध्ये काही काळ शिक्षण घेतल्यानंतर, जगदीश चंद्र यांनी १८६९ साली कोलकत्ता या ठिकाणी पुढील शिक्षणासाठी आले. त्यानंतर काही कालावधीनंतर त्यांनी “सेंट झेवियर्स कॉलेजमध्ये” प्रवेश घेतला.
जगदीश चंद्र यांनी कलकत्ता विद्यापीठामधून भौतिकशास्त्रात बी.एची परीक्षा उत्तीर्ण केली व त्यानंतर ते वैद्यकीय शास्त्राचा अभ्यास करण्यासाठी लंडनला निघून गेले. त्यांच्या तब्येतीमध्ये बिघाड झाल्यामुळे जगदीश चंद्र यांनी डॉक्टर होण्याचा विचार सोडून दिला. व केंब्रिजच्या क्राईस्ट कॉलेजमधून नैसर्गिक विज्ञानाचा अभ्यास करायला सुरुवात केली.
नक्की वाचा 👉👉 रवींद्रनाथ टागोर माहिती मराठी
जगदीश चंद्र बोस यांचे प्राध्यापक म्हणून काम
बोस यांनी बी.ए पदवी आणि त्यानंतर लंडन विद्यापीठामधून विज्ञान विषयांमध्ये पदवी प्राप्त केल्यानंतर, १८८५ च्या दरम्याने स्वदेशी म्हणजेच भारतामध्ये परतले. यानंतर त्यांनी कोलकत्ता या ठिकाणी प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये “भौतिकशास्त्राचे” प्राध्यापक म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.
परंतु या पदासाठी बोस यांना निम्म्या पगारावर ठेवण्यात आले होते. तरीसुद्धा बोस यांनी भेदभावाचा निषेध केला आणि युरोपियन लोकांना या पदासाठी दिलेला पगार देण्याची बोस यांनी मागणी केली.
![जगदीश चंद्र बोस](https://marathizatka.com/wp-content/uploads/2023/10/Jagdish-Chandra-Bose-Information-In-Marathis-1024x538.jpg)
बोस यांनी विरोध करून सुद्धा, त्यांना युरोपियन पगाराच्या बरोबरीने पगार दिला जात नव्हता, तेव्हा त्यांनी तो निम्मा पगार घेण्यास सुद्धा नकार दिला.
तीन वर्ष पगाराशिवाय अध्यापन त्यांनी सुरूच ठेवले. यानंतर त्यांची पात्रता बघून, ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनी त्यांना एकाच वेळी तीन वर्षाचा पगार देऊन टाकला. १८९६ रोजी बोस लंडन विद्यापीठातून विज्ञान विषयात डॉक्टरेट झाले.
जगदीश चंद्र बोस यांचे वैवाहिक जीवन
जगदीश चंद्र यांचा ब्रह्मसुधारक दुर्गा मोहनदास यांची मुलगी आबला हिच्याशी १८८७ च्या दरम्याने विवाह झाला. आबला ही एक प्रख्यात स्त्रीवादी होती.
जगदीश चंद्र बोस रेडिओ कम्युनिकेशनचे जनक
- १८९४ च्या दरम्याने बोस यांनी स्वतःला संशोधन आणि वैज्ञानिक शोधासाठी पूर्णपणे समर्पित केले. रेडिओ संदेश कॅप्चर करण्यासाठी जगदीश चंद्र यांनी प्रथम अर्धसंवाहकांचा वापर करण्यास सुरुवात केली. व यानंतर त्याने वनस्पती विज्ञानाशी निगडित विविध महत्त्वाचे शोध सुद्धा लावलेत.
- जगदीश यांना रेडिओ, मायक्रोवेव्ह ऑप्टिक्सचा शोध लावणारे सर्वप्रथम “रेडिओ कम्युनिकेशन जनक” म्हणून संबोधले जाते. जगदीश चंद्र यांनी पाच मिलिमीटर ते पंचवीस मिलिमीटर आकाराच्या सूक्ष्म रेडिओ लहरी बनवू शकतील अशा प्रकारचे उपकरण तयार केले.
- त्यांनी बनवलेले हे वाद्य आकाराने अतिशय सूक्ष्म असल्याने एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी अगदी सहज दळणवळण करता येऊ शकत होते. १८९५ च्या दरम्याने जगदीश चंद्र यांनी कलकत्त्याच्या टाउन हॉलमध्ये बनवलेल्या रेडिओ लहरींचे प्रदर्शन मांडले.
जगदीश चंद्र बोस यांचे विद्युतशक्तीवरील संशोधन
जगदीश चंद्र यांनी त्यांच्या प्रात्यक्षिक दरम्यान विद्युत चुंबकीय लहरी हवेच्या मदतीने कोणत्याही दुर्गमातल्या दुर्गम ठिकाणी पोहोचू शकतात याचे देखील प्रात्यक्षिकरण करून दाखविले.
जगदीश चंद्र यांनी त्यांनी लावलेल्या महान शोधामधून असे साध्य करून दाखवले की, लहरींचा वापर करून अतिशय दूर असलेली कोणतीही गोष्ट आपण सहजपणे नियंत्रित करू शकतो. सध्याच्या काळामध्ये रिमोट कंट्रोल सिस्टीम या संकल्पनेवरच आधारित आहे.
बोस यांच्या महान अविष्कारामुळे आज आपण घरबसल्या मायक्रोवेव्ह, ओवन, रेडिओ कम्युनिकेशन, रिमोट, इंटरनेट, टेलिव्हिजन ,इत्यादी मनोरंजक गोष्टींचा आनंद घेऊ शकतो.
जगदीश चंद्र बोस यांचे वनस्पती शास्त्रातील संशोधन
- जैवविविधतेच्या क्षेत्रामध्ये बोस यांचे सर्वात मोठे योगदान समजले जाते. त्यांनी असे सिद्ध केले की, वनस्पतीमध्ये उत्तेजना प्रसारित करण्यासाठी रासायनिक माध्यमांद्वारे नव्हे तर विद्युत माध्यमांच्या मदतीने वनस्पतीमध्ये उत्तेजना प्रसारित करणे सोपे होते. नंतर हे दावे वैज्ञानिक प्रयोगांमधून सुद्धा सत्य ठरले.
- आचार्य जगदीश चंद्र यांनी वनस्पतींच्या ऊतीवर मायक्रोवेव्हच्या प्रभावाचा सुद्धा अभ्यास केला. बदलत्या हवामानाचा वनस्पतींवर होणारा आश्चर्यकारक परिणाम, यावर त्यांनी अभ्यास केला. यासोबत त्यांनी रासायनिक विरोधकांचा वनस्पतीवर होणारा परिणाम व बदलत्या तापमानाचा वनस्पतींवर होणारा परिणाम यांचा सुद्धा सखोल अभ्यास केला.
- विविध परिस्थितीमध्ये पेशींच्या संभाव्यतेतील बदलांचे विश्लेषण करून, जगदीश चंद्र त्यांच्या निष्कर्षापर्यंत जाऊन पोहोचले की, वनस्पती ह्या संवेदनशील आहे. त्यांना वेदना जाणवू शकतात. त्यांना आपुलकी वाटू शकते. इत्यादी.या सर्व गोष्टींचे सखोल ज्ञान जगदीश चंद्र यांनी जगासमोर मांडले.
धातूचा थकवा आणि पेशींच्या प्रतिसादाचा अभ्यास
- जगदीश चंद्र यांनी विविध धातू व वनस्पतींच्या ऊतीवरील थकवा प्रसिसादाचा तुलनात्मक सखोल अभ्यास केला. त्यांनी मेकॅनिकल, केमिकल, इलेक्ट्रिकल, आणि थर्मल पद्धतीच्या मिश्रणाचा वापर करून वेगवेगळ्या धातूंना उत्तेजित सुद्धा केले. आणि पेशी आणि धातूंच्या प्रतिसादात काय समानता आहे, हे त्यांनी जाणून घेतले.
- जगदीश चंद्र यांच्या प्रयोगांमध्ये सिम्युलेटेड पेशी आणि धातूंमध्ये चक्रीय थकवा प्रतिक्रिया दिसून आली. यासोबत सजीव पेशी आणि धातू मधील विविध प्रकारच्या उत्तेजनांना विशेष चक्रीय थकवा आणि पुनर्प्राप्ती प्रतिसाद देखील, जगदीश चंद्र बोस यांनी सखोलपणे या गोष्टीचा अभ्यास केला.
- बदलत्या विद्युत उत्तेजनासाठी वनस्पतींच्या बदलत्या विद्युत प्रतिसादाचा आलेख बोस यांनी बनवला व त्यांनी हे सुद्धा सिद्ध करून दाखवले की, जेव्हा वनस्पतींना विष किंवा भूल दिली जाते, तेव्हा त्यांचा प्रतिसाद कार्य करू लागतो. आणि शेवटी तो संपुष्टात येतो. परंतु धातूवर ऑक्सॅलिक ऍसिडने उपचार केल्यावर ही प्रतिक्रिया अजिबात दिसून येत नाही.
जगदीश चंद्र बोस यांचे विज्ञानातील योगदान
- जगदीश चंद्र बोस यांनी १८९४ च्या दरम्याने ३५ व्या वाढदिवसानिमित्त विज्ञान संशोधन कार्याचा पाठपुरावा करण्याचे आखले.
- स्वतःला केवळ शिकवण्यापुरते मर्यादित न ठेवता प्रयोगशाळा, उपकरणे, किंवा साक्षीदार त्यांना उपलब्ध नव्हते. प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये दिलेल्या २४ स्क्वेअर फुट खोलीमध्ये विज्ञान संशोधन करणारे, जगदीश चंद्र बोस हे पहिले विज्ञान संशोधक होते.
- इलेक्ट्रिकल रेडिएशन वरील त्यांचे पहिले संशोधन होते. १९०० मध्ये जगदीश चंद्र बोस यांनी पॅरिस इंटरनॅशनल काँग्रेस ऑफ फिजिक सिस्टम समोर कार्बनिक आणि सजीव पदार्थांच्या समान प्रतिक्रियांवर शोधनिबंध वाचला.
- विज्ञानामध्ये जगदीश चंद्र बोस यांची ही पहिलीच वेळ होती. जेव्हा कोणीतरी सजीव ऊतींचे गैरजैविक भौतिक उत्तेजनांना समांतरपणे निरीक्षण केले, आणि त्यांनी त्यांची तुलना केली.
- काँग्रेस पक्षाला मिळालेल्या शोधनिबंधामध्ये जगदीश चंद्र बोस यांचा शोधनिबंध अतिशय महत्त्वाचा मानला गेला व काँग्रेसच्या इतिवृत्तावर जगदीश चंद्र बोस यांचा वैज्ञानिक शोध निबंध प्रसिद्ध झाला.
- जगदीश चंद्र बोस हे जीवशास्त्रज्ञ, भौतिकशास्त्रज्ञ, वनस्पतीशास्त्रज्ञ, विज्ञान कथा लेखक होते. त्यांनी वायरलेस कम्युनिकेशन शोधून काढले.
- इन्स्टिट्यूट ऑफ इलेक्ट्रिकल अँड इलेक्ट्रॉनिक्स इंजीनियरिंग त्यांना रेडिओ सायन्सचे जनक म्हणून नाव दिले.
- जगदीश चंद्र बोस यांनी मायक्रोवेव्ह रेंजमध्ये इलेक्ट्रॉनिकल सिग्नल निर्माण करणारे महत्वाचे कार्य केले. बोस यांना बंगाली विज्ञान कथेचे जनक संबोधले जाते.
जगदीश चंद्र बोस यांनी बोस संस्था स्थापन
जगदीश चंद्र बोस यांनी १९१७ मध्ये पश्चिम बंगाल राज्यातील कोलकत्ता शहरांमध्ये बसु विज्ञान मंदिर ही बोस संस्था स्थापन केली.
जगदीश चंद्र बोस हे भारताचे एक प्रसिद्ध वैज्ञानिक होते. जगदीश चंद्र बोस यांनी वीस वर्षापर्यंत बोस संस्थान संचालकाचे कार्य केले. बसु विज्ञान मंदिर हे भारताचे एक सर्वात सार्वजनिक संशोधन संस्था आहे.
जगदीश चंद्र बोस यांचा मृत्यू
विज्ञान क्षेत्रामध्ये आपले महत्त्वपूर्ण प्रभुत्व प्राप्त करणारे व लोकांना वैज्ञानिक क्षेत्रामध्ये विकसित करणारे महान शास्त्रज्ञ जगदीश चंद्र बोस यांनी ०३ नोव्हेंबर १९३७ रोजी गिरीहीड, बंगाल प्रेसिडेन्सी या ठिकाणी वयाच्या अवघ्या ७८ व्या वर्षी शेवटचा श्वास घेतला.
जगदीश चंद्र बोस यांनी केलेल्या महान कार्यामुळे आज जरी ते जिवंत नसले तरी, त्यांनी लावलेल्या विविध शोधांमुळे ते नेहमीच लोकांच्या स्मरणात राहतील.
त्यांचे शोध आधुनिक शास्त्रज्ञांना फक्त प्रेरणास देत नाहीत तर, येणाऱ्या पिढ्यांच्या मनात विज्ञानाची आवड निर्माण करतात भारताच्या या महान शास्त्रज्ञाला कोटी कोटी प्रणाम.
बोस यांनी लिहिलेली पुस्तके
- रिस्पॉन्स इन लिव्हिंग, लाँगमॅन्स, ग्रीन अँड कंपनी, लंडन
- प्लांट रिस्पॉन्स अ मीन्स ऑफ फिजियोलॉजिकल इन्व्हेस्टिगेशन्स लाँगमॅन्स, ग्रीन अँड कंपनी, लंडन
- तुलनात्मक इलेक्ट्रोफिजियोलॉजी लाँगमॅन्स, ग्रीन अँड कंपनी, लंडन
- चिडचिडेपणावर संशोधन प्लांट्स लाँगमॅन्स, ग्रीन अँड कंपनी, लंडन
- कलेक्टेड फिजिकल पेपर्स लाँगमॅन्स, ग्रीन अँड कंपनी, लंडन
- प्लांट ऑटोग्राफ आणि त्यांचे प्रकटीकरण – मॅकमिलन कंपनी, न्यूयॉर्क
- अम्यक्ता (बंगालीमध्ये) बंगया विज्ञान परिषद, कलकत्ता
- एसेंट ऑफ सॅप, लाँगमॅन्स, ग्रीन अँड कंपनी, लंडनचे फिजियोलॉजी
- रवींद्रनाथ टागोर (बंगालीमध्ये), बोस इन्स्टिट्यूट कलकत्ता यांना पत्र
जगदीश चंद्र बोस यांचे लेखन
जगदीश चंद्र बोस यांनी दोन प्रसिद्ध पुस्तकांचे लेखन केले ते खालील प्रमाणे
१. जिवंत आणि निर्जीव मध्ये प्रतिसाद
१९०२ मध्ये जगदीश चंद्र बोस यांनी लिहिलेले “जिवंत आणि निर्जीव मध्ये प्रतिसाद” हे पुस्तक प्रकाशित करण्यात आले. या पुस्तकांमध्ये सजीव आणि निर्जीव यांच्यामधील जगदीश चंद्र बोस यांनी स्पष्ट स्वरूपामध्ये फरक स्पष्ट केला. या पुस्तकात तुम्हाला वनस्पती झाडे व वनस्पती संबंधित बरीच माहिती पहायला मिळेल.
२. वनस्पतींची चिंताग्रस्त यंत्रणा
१९२६ च्या दरम्याने जगदीश चंद्र बोस यांनी “द नर्वस मेकॅनिझम ऑफ प्लांट्स” या पुस्तकाचे लेखन केले. या पुस्तकामध्ये बोस यांनी झाडे आणि वनस्पती बद्दल पूर्णपणे स्पष्टीकरण दिले आहे. या पुस्तकात तुम्हाला झाडे आणि वनस्पतींच्या मज्जासंस्थेविषयी सखोल लेखन केलेले दिसेल.
जगदीश चंद्र बोस यांना मिळालेले पुरस्कार आणि सन्मान
- जगदीश चंद्र बोस हे एक महान संशोधक वनस्पती शास्त्रज्ञ भौतिक शास्त्रज्ञ होते. त्यांना विविध पुरस्काराने गौरवीत करण्यात आले
- १९१७ मध्ये महान शास्त्रज्ञ जगदीश चंद्र बोस यांना ब्रिटिश सरकारतर्फे “नाईट बॅचलर” ही पदवी देऊन गौरवित करण्यात आले.
- १८८६ मध्ये रेडिओ सायन्सचे जनक म्हणून जगदीश चंद्र बोस यांना लंडन विद्यापीठामधून विज्ञान विषयांमध्ये डॉक्टरेट पदवी देऊन गौरवीत केले.
- १९२० मध्ये जगदीश चंद्र बोस रॉयल सोसायटीचे फेलो म्हणून निवडले गेले होते.
- १९०३ च्या दरम्यान जगदीश चंद्र बोस यांना ब्रिटिश सरकारने “कंपेनियन ऑफ द ऑर्डर ऑफ द इंडियन एम्पायर” ( CIE ) हा पुरस्कार देऊन सन्मानित केले.
जगदीश चंद्र बोस यांचा जीवन क्रम
- 1858 – ३० नोव्हेंबर १८५८ रोजी भारतातील, बंगाल मधील मैमनसिंग या ठिकाणी जगदीश चंद्र बोस यांचा जन्म झाला.
- 1863 – बांग्ला विद्यालयात प्रवेश.
- 1869 – कोलकत्ता मधील प्रसिद्ध सेंट जेवियर स्कूलमध्ये प्रवेश.
- 1875 – मॅट्रिक ची परीक्षा पास.
- 1880 – बी.ए. उत्तीर्ण
वैद्यकीय आरोग्य च्या अभ्यासासाठी लंडन विद्यापीठात प्रवेश. - 1881 – लंडन विद्यापीठ मध्ये क्राइस्ट कॉलेज विज्ञान अभ्यासक्रमात प्रवेश घेतला.
- 1884 – बी.एस-सी. उपाधि प्राप्त आणि भारत परत.
- 1885 – मध्ये भारतात आल्यानंतर प्रेसिडेन्सी कॉलेज, कलकत्ता येथे सहाय्यक प्राध्यापक म्हणून शिकवू लागले.
- 1885: कलकत्ता प्रसिद्ध प्रेसिडेन्सी कॉलेज मध्ये भौतिक विज्ञानच्या रूपात नियुक्ती. कमी वेतन विरोधामध्ये वेतन न स्वीकारणे यासाठी सत्याग्रह.
- १८८७: अबला दास यांच्याबरोबर विवाह.
- 1888 – तीन वर्ष सत्याग्रह आणि विजय
- 1890 – वडिलांचे निधन
- १८९१ – माता भामासुंदरी का निरोध.
- 1894 ― 36 व्या वाढदिवशी जीवन भर शोध कार्याचा संकल्प केला ‘विद्युत्-चुंबकीय तरंग आणि बेतार विवाद का आदान-प्रदान विषयात शोध. अनेक नवीनता-युक्त उपकरण निर्माण.
- 1895 – १८९५ च्या दरम्याने जगदीश चंद्र बोस यांनी कलकत्त्याच्या टाउन हॉलमध्ये बनवलेल्या रेडिओ लहरींचे प्रदर्शन मांडले.
- 1896 – वैज्ञानिकांशी चर्चा करण्यासाठी प्रथम विदेशी दौरे सुरू.
- 1897 – ब्रिटेनमधून फ्रान्स आणि जर्मनीचा दौरा. भारत सरकारद्वारे संशोधन कार्यासाठी वार्षिक ₹2000 ची आर्थिक स्वीकृत.
- 1900 – पॅरिसमध्ये पदार्थ-वैज्ञानिक परिषदांमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व.
- १९०१ – रॉयल इंस्टीट्यूशनमध्ये व्याख्यान पाश्चात्य वैज्ञानिकांनी विरोध केला.
- 1902 – ‘लिनियन सोसायटीमध्ये व्याख्यान’. जगदीश चंद्र बोस यांनी लिहिलेले “जिवंत आणि निर्जीव मध्ये प्रतिसाद” हे पुस्तक प्रकाशित करण्यात आले.
- १९०६ – दुसरे पुस्तक प्रकाशित.
- १९०७ – तीसरे पुस्तक प्रकाशित.
- 1908 – अमेरिका यात्रा.
- 1909 – भारत रिटर्न.
- 1911 – 14 एप्रिल से मैमनसिंह मध्ये ‘बंगीय साहित्य संमेलन’ ची अध्यक्षता.
- 1912 – कलकत्ता विद्यापीठाद्वारे आदरणीय डी.एस-सी. ची उपाधि.
- 1913 – चौथे पुस्तक प्रकाशित. अवकाश ग्रहणाच्या आधी दोन वर्षांची सेवाकाल वाढली.
- 1914 – युनाइटेड, जर्मनी, ऑस्ट्रिया, अमेरिका तसेच जपानमध्ये व्याख्यानासाठी चौथ्या वेळी विदेश यात्रा.
- 1915 – अवकाश ग्रहणामुळे एमिरेटस प्रोफेसर चा आदर.
- १९१६ – ‘बंगीय साहित्य परिषद’ चे निर्विवाद अध्यक्ष.
- 1917 – सर या उपाधिने सम्मानित.
- बोस इंस्टीट्यूशनचे उद्घाटन दोन्ही (३० नोव्हेंबर )
- 1919 – नोव्हेंबर मध्ये पाचव्या वेळा युरोप यात्रा.
- 1920 – रॉयल सोसाइटी द्वारे फेलो स्वीकृत आधी भारतीय फ्रान्स, जर्मनी, स्वीडन आणि ऑस्ट्रिया ची यात्रा.
- 1921- कलकत्त्यामध्ये मध्ये नागरिकांचे सन्मान.
- १९२३ सहावी युरोपीय यात्रा.
- 1924 – पाचवे पुस्तक प्रकाशित.
- 1925 – ग्रंथाचे फ्रेंचमध्ये अनुवाद आणि प्रकाशित.
- 1926 – ‘लीग ऑफ नेशंस’ का ‘कमेटी ऑनलाइन इंटेलेक्चुअल को-ऑपरेशनचे सदस्य
- १९२६ – च्या दरम्याने जगदीश चंद्र बोस यांनी “द नर्वस मेकॅनिझम ऑफ प्लांट्स” या पुस्तकाचे लेखन केले.
- 1927 – लाहौरमध्ये आयोजित ‘इंडियन साइंस काँग्रेस’ चे अध्यक्ष बनले. यूरोप ची आठवी यात्रा.
- काही निबंधांचे संकलन सातवे ग्रंथ प्रकाशित.
- आठवा ग्रंथसुद्धा प्रकाशित ‘बोस इंस्टीट्यूट’ चे दहावे वर्ष
- 1928 – नववी विदेश यात्रा.
- १९२९ – दहावी विदेश यात्रा
दहावी पुस्तक प्रकाशित. - १९३१ – श्री सयाजीराव गायकवाड पुरस्काराने सन्मानित.
- 14 – एप्रिल कलकत्ता महानगरपालिकामधून आले.
- रवींद्रनाथ सप्तिपूर्ती समितीचे अध्यक्ष.
- 1934 – अखिल भारतीय ग्रामोद्योग समितीच्या सल्लागार समितीची निवड.
- 1935 ― ‘प्रेसीडेंसी कॉलेज’शी संबंध 50 वर्षे उपलक्ष्यातील विद्यार्थ्यांकडून ओळखले जातात.
- ०३ नोव्हेंबर १९३७ – रोजी गिरीहीड, बंगाल प्रेसिडेन्सी या ठिकाणी वयाच्या अवघ्या ७८ व्या वर्षी शेवटचा श्वास घेतला.
FAQ
१. जगदीशचंद्र बोस यांनी काय शोधून काढले?
विविध परिस्थितीमध्ये पेशींच्या संभाव्यतेतील बदलांचे विश्लेषण करून, जगदीश चंद्र बोस त्यांच्या निष्कर्षापर्यंत जाऊन पोहोचले की, वनस्पती ह्या संवेदनशील आहे. त्यांना वेदना जाणवू शकतात. त्यांना आपुलकी वाटू शकते. इत्यादी.या सर्व गोष्टींचे सखोल ज्ञान जगदीश चंद्र बोस यांनी जगासमोर मांडले.
२. कोण होता जगदीश?
जगदीश चंद्र बोस हे “जे.सी.बोस” म्हणून देखील ओळखले जातात. या आधुनिक भारतामध्ये विज्ञानाच्या इतिहासात जगदीश चंद्र बोस यांचे अग्रगण्य स्थान आहे.जगदीश चंद्र बोस हे एक महान भारतीय संशोधक वनस्पती शास्त्रज्ञ भौतिक शास्त्रज्ञ होते.
३. जे सी बोस यांना नोबेल पारितोषिक मिळाले का?
जे सी बोस यांना त्यांनी केलेल्या महान कार्यासाठी त्यांनी कधीही नोबेल पुरस्कार जिंकला नाही, त्यांच्या जागी मार्किंनी यांना १९०९ मध्ये भारत सरकारने नोबेल पारितोषिक देऊन सन्मानित केले.
४. रेडिओचा शोध कोणत्या भारतीयाने लावला?
जगदीश चंद्र बोस यांना रेडिओ, मायक्रोवेव्ह ऑप्टिक्सचा शोध लावणारे सर्वप्रथम “रेडिओ कम्युनिकेशन जनक” म्हणून संबोधले जाते. जगदीश चंद्र बोस यांनी पाच मिलिमीटर ते पंचवीस मिलिमीटर आकाराच्या सूक्ष्म रेडिओ लहरी बनवू शकतील अशा प्रकारचे उपकरण तयार केले.
५. जगदीशचंद्र बोस भारतीय आहेत का?
दिनांक ३० नोव्हेंबर १८५८ रोजी भारतातील, बंगाल मधील मैमनसिंग या ठिकाणी जगदीश चंद्र बोस यांचा जन्म झाला. जगदीश चंद्र बोस हे एक महान भारतीय संशोधक वनस्पती शास्त्रज्ञ भौतिक शास्त्रज्ञ होते.
निष्कर्ष
मित्रहो, आजच्या लेखाद्वारे आम्ही आपणास प्रसिद्ध शास्त्रज्ञ जगदीश चंद्र बोस यांच्या बद्दल माहिती दिली आहे. हा लेख तुम्हाला कसा वाटला हे कमेंट करून आम्हाला नक्की कळवा, लेख आवडल्यास तुमच्या इतर मित्रपरिवारांसोबत नक्की शेयर करा.